Sulama Borusunda Kireç ve Çöp Temizliği

Damlatıcılardan su gelmiyor, bir kısmı damlarken diğerleri kuru kalıyorsa sistem bozulmuş değildir; büyük ihtimalle tıkanmıştır. Sulama borularında iki ana düşman vardır: sert sudan gelen kireç ve suyla taşınan kum, yosun, kök parçacığı gibi organik/inorganik çöp. İkisinin temizliği farklı yöntem ister. Aşağıda hem tıkanmayı çözmenin hem de tekrar tıkanmasını engellemenin pratik yolları var.

Önce teşhis: Tıkanma kireç mi, çöp mü?

Nasıl anlarım? Bir damlatıcıyı sökün ve içine bakın. Beyazımsı, sert, tırnakla kazınmayan kabuk varsa kireç (kalsiyum karbonat) birikmiştir. Kahverengi-yeşil, sümüksü, yumuşak bir tabaka varsa yosun veya biyofilm; kum taneleri görüyorsanız filtre görevini yapmıyor demektir.

Suyumun sert olup olmadığını nereden bilirim? Musluk ucundaki, çaydanlığın dibindeki beyaz kabuk iyi bir göstergedir. Şebeke suyunda kireç sorunu yaşıyorsanız damla sulama hatlarınızda da yaşarsınız. Kuyu ve dere suyunda ise genelde kireçten çok tortu ve organik madde sorun çıkarır.

Tek bir damlatıcı mı tıkalı, hepsi mi? Tek tük damlatıcı tıkalıysa lokal müdahale yeterlidir. Hattın tamamında basınç düşmüşse ana filtreden ya da ana borudaki birikimden şüphelenin.

Adım adım temizlik

1. Suyu kesin ve filtreden başlayın. Sistemin girişindeki disk veya elek filtreyi sökün. Kartuşu ters yönde temizleyin, yani suyu normal akış yönünün tersine tutun ki tutulan kir dışarı çıksın. Diskli filtreyse diskleri açıp fırçalayın. Filtre kirliyken ne yaparsanız yapın hat yeniden tıkanır.
2. Hat sonlarını açıp yıkayın (flushing). Lateral boruların uçlarındaki kapakları sökün, sistemi tam basınçla 2-3 dakika çalıştırın. Çıkan su berraklaşana kadar bekleyin. Bu tek başına çöp kaynaklı tıkanmaların önemli bölümünü çözer. Ana boruda da aynı işlemi yapın; ana hattı önce, laterali sonra yıkayın.
3. Kireç için asit uygulaması yapın. Sirke (beyaz sirke) veya limon tuzu çözeltisi ev bahçesinde en pratik seçenektir. Bir kova suya bol miktarda sirke koyup çözeltiyi sisteme verin; en kolayı, gübreleme tankınız veya venturi enjektörünüz varsa oradan emdirmektir. Yoksa hattı sökülebilir parçalar hâlinde kovaya yatırın. Çözelti borunun içini doldurunca suyu kapatıp 1-2 saat bekletin, sonra bol temiz suyla yıkayın.
4. Damlatıcıları tek tek kurtarın. Çıkarılabilir damlatıcıları sökün, sıcak sirkeli suda bekletin, ardından ince bir tel veya iğneyle deliği zorlamadan açın. Delik ağzını genişletirseniz o damlatıcı artık fazla su verir ve debi dengesi bozulur.
5. Yosun ve biyofilm için hattı karartın. Şeffaf veya açık renkli boru kullanıyorsanız yosun kaçınılmazdır. Kısa vadede seyreltik çamaşır suyu (litrede birkaç mililitre) ile yıkayıp uzun süre durulamak işe yarar; uzun vadede boruyu toprak altına almak ya da mulç altına gizlemek kalıcı çözümdür. Bu arada mulç, toprağın nemini de tuttuğu için sulama sıklığınızı azaltır.
6. Basıncı ölçün ve dengeleyin. Temizlikten sonra hâlâ düzensizlik varsa basınç regülatörü veya yetersiz debi sorunu olabilir. Hattın en uzak noktasındaki damlatıcı ile en yakındaki arasında belirgin fark varsa hat çok uzun ya da çap yetersizdir.
7. Sezon sonu boşaltın. Kışa girerken hattı tamamen boşaltın, uçları açık bırakın. İçinde kalan su hem kireci yoğunlaştırır hem donarak boruyu çatlatır.

Düzenli bakım rutini

Debi kontrolünü nasıl yaparım? Rastgele üç damlatıcının altına birer bardak koyun, beş dakika sulama yapın, biriken suyu karşılaştırın. Aralarında belirgin fark varsa boru temizliği bakımı zamanı gelmiştir. Bu basit test, bitkilerinizde sararma başlamadan sorunu yakalatır.

Sık yapılan hatalar

• Damlatıcı deliğini iğneyle zorlamak. Delik büyür, debi bozulur, o bitki fazla su alır.
• Filtresiz sistem kurmak. "Şebeke suyu temiz" düşüncesiyle filtre atlanır; birkaç ay sonra tüm hat tıkanır. Filtre en ucuz sigortadır.
• Asit çözeltisini durulamadan bırakmak. Kalan asit köke doğrudan gitmemeli. Uygulamadan sonra en az birkaç dakika temiz suyla yıkayın.
• Sadece damlatıcıyı temizleyip boruyu unutmak. Kaynak ana hatta ise temizlenen damlatıcı bir hafta içinde yeniden tıkanır.
• Sıvı gübreyi filtreden sonra ve süzmeden vermek. Doğal sıvı gübreler tortu içerir; mutlaka bez veya ince elekten geçirin, uygulama sonrası hattı temiz suyla yıkayın.
• Yıkama sırasında basıncı düşük tutmak. Tortuyu sürükleyebilmek için hattın tam basınçla çalışması gerekir.
• Boruyu güneşte açıkta bırakmak. Hem yosun üretir hem plastik kırılganlaşır.

Özet

Tıkanmayı çözmek üç aşamal