Ev Bahçesi için Kompost Hazırlama Rehberi

Mutfakta biriken çay posası, sebze kabukları ve bahçeden toplanan yapraklar çöpe gitmek zorunda değil. Doğru koşulları sağladığınızda bunlar birkaç ay içinde koyu renkli, mis kokulu bir toprak düzenleyicisine dönüşüyor. Kompost yapımı bahçe işlerinin en az masraflı, en çok geri dönüşü olan kısmı: hem bitkilerinizi besliyor hem de toprağın su tutma kapasitesini artırdığı için sulama sıklığınızı düşürüyor.

Kompost tam olarak ne işe yarar?

Kompost bir gübre değil, bir toprak düzenleyici. Azot-fosfor-potasyum içeriği paketli gübrelerin yanında düşüktür ama yaptığı iş farklı: killi toprağı gevşetir, kumlu toprağın suyu tutmasını sağlar, faydalı mikroorganizma nüfusunu artırır. Yani bitkiye doğrudan yemek vermekten çok, bitkinin yemeğini bulabildiği bir ortam kuruyorsunuz. Hızlı besin takviyesi istediğinizde bitki çaylarından yapılan sıvı gübre çözümleri daha uygun; kompost uzun vadeli yatırım.

Nasıl başlanır? Adım adım

Yeri ve kabı seçin. Yarı gölge, drenajı iyi, su kaynağına yakın bir nokta ideal. Tam güneşte yığın çok çabuk kuruyor, tam gölgede ise soğuk kalıp yavaşlıyor. Balkonda mısınız? Kapaklı 60-80 litrelik bir bidonun altına ve yanlarına delikler açmak yeterli. Bahçede yeriniz varsa 1x1 metre, en az 60-70 cm yükseklikte bir yığın kurun; bundan küçük yığınlar yeterince ısınmaz.
Kahverengi ve yeşil malzemeyi ayırın. Bu ayrım kompostun bel kemiği. Yeşiller azot kaynağı: sebze-meyve kabukları, çay ve kahve posası, taze çim, yeşil yaprak, yumurta kabuğu. Kahverengiler karbon kaynağı: kuru yaprak, saman, karton, gazete, talaş, kuru dal parçaları, ince kartonlu yumurta viyolü.
Katmanlayın. Alta 10-15 cm kaba kahverengi malzeme (ince dallar, saman) koyun; bu havalanmayı sağlar. Sonra bir kat yeşil, üzerine iki kat kahverengi şeklinde ilerleyin. Hacim olarak kabaca 2-3 ölçü kahverengiye 1 ölçü yeşil iyi bir başlangıç oranı. Her yeşil katmanın üstünü kahverengiyle kapatmayı alışkanlık yapın; sinek ve koku sorununun yarısı burada çözülür.
Nemi ayarlayın. Hedef, sıkılmış sünger kıvamı: elinize aldığınızda tutunmalı ama su damlamamalı. Kuru gelirse süzgeçle su serpin, ıslak gelirse kuru yaprak veya karton ekleyin. Yazın haftada bir kontrol etmek gerekebilir; damla sulama hattınızın ucundan çıkan bir mini damlatıcıyı yığına yönlendirenler de var.
Havalandırın. İki haftada bir dirgen veya kürekle karıştırın; kenarları içe, içi kenara alın. Karıştırmak istemiyorsanız yığının içine dikey olarak birkaç delikli PVC boru yerleştirin, hava kanalı görevi görür.
Isıyı takip edin. İyi kurulmuş bir yığın ilk haftada elinizi soktuğunuzda belirgin şekilde ılık-sıcak olur. Bu, ayrışmanın hızlı yolda gittiğini gösterir. Isınma yoksa genelde ya yığın çok küçüktür, ya çok kurudur, ya da yeşil malzeme azdır — bir kürek taze çim veya bir kova mutfak atığı işi düzeltir.
Olgunlaştırın ve eleyin. Karıştırdığınız yığında 2-4 ay, karıştırmadığınızda 6-12 ay sonra malzeme koyulaşır, orman toprağı kokar, içindeki parçalar tanınmaz hale gelir. Bu aşamada 1-2 hafta dinlendirip iri parçaları eleyip yeni yığına geri atın.
Kullanın. Dikim öncesi toprağın üst 10-15 cm'ine karıştırın, fide çukuruna bir avuç atın, ya da mevcut bitkilerin dibine 2-3 cm kalınlığında serip üzerine mulç çekin. Saksı harcında ise hacmin en fazla üçte biri kadar kullanın.

Neyi koymamalı?

Et, kemik, balık, süt ürünleri, yağ: koku ve kemirgen davetiyesi.
Evcil hayvan dışkısı: patojen riski var, sebze bahçesine girmesin.
Tohuma kaçmış yabani otlar ve kök çelikleri: ev yığınları bunları öldürecek sıcaklığa çıkmayabilir.
Hastalıklı bitki artıkları: mildiyö, pas, kurşuni küf bulaşmış yapraklar yığına değil çöpe.
Parlak baskılı kâğıt, ilaçlanmış kereste talaşı, kül fazlası.

Sık yapılan hatalar

Sadece mutfak atığı atmak. Kahverengi malzeme olmadan yığın çamura döner ve ekşi kokar. Sonbaharda topladığınız kuru yaprakları bir çuvalda saklayıp yıl boyu kullanın.
Parça boyutunu görmezden gelmek. Avuç içinden büyük parçalar aylarca beklersiniz. Kabukları kabaca doğramak süreyi ciddi kısaltır.
Yığını fazla sulamak. Su birikmesi oksijeni bitirir, anaerobik bakteriler devralır, o meşhur çürük yumurta kokusu çıkar. Çözüm: kuru malzeme ekleyip iyice karıştırmak.
Toprak temasını kesmek. Bahçe yığınının altına naylon sermeyin; solucanlar ve mikroorganizmalar aşağıdan yukarı çıkmalı.
Olgunlaşmamış kompostu fideye vermek. Yarı ayrışmış malzeme ayrışırken topraktaki azotu çeker ve genç bitkiyi sarartır. Tanınabilir kabuk parçaları varsa bekletin.
Kışın yığını unutmak. Soğukta süreç yavaşlar, durmaz. Yığının üstünü saman veya karton çuvalla örtün.
Her şeyi kompostla çözmeye çalışmak. Toprak yapısı kötüyse önce b