Anaç Bitkiden Yavru Çoğaltma ve Dikme Teknikleri

Bahçedeki en sağlıklı domates fidesinin, en gür nane kümesinin ya da üç yıldır çiçek açan sardunyanın "bir tane daha" olmasını istemek çok doğal. İyi haber şu: bunun için tohum paketi almanıza gerek yok. Elinizdeki ergin bitki zaten bir üretim tesisi. Doğru zamanda, doğru yerden alınan bir parça, birkaç hafta içinde kendi kökünü salıyor.

Anaç bitki ne demek, hangi bitki anaç olur?

Anaç bitki, kendisinden parça alarak çoğaltacağınız olgun bitkidir. Seçerken üç şeye bakın: hastalıksız olması, en az bir mevsim sağlıklı büyümüş olması ve o an aktif büyüme döneminde bulunması. Yaprakları sararmış, gövdesinde leke olan ya da yeni saksı değiştirilmiş stresli bir bitkiden parça almayın; yavrular ana bitkinin sorunlarını da taşır.

Kısa bir kontrol: Bitkiyi elinizle hafifçe sıktığınızda sürgün diri ve esnek mi? Kırılgan, odunlaşmış ya da lifli hissediyorsa o dalı geçin, daha genç bir sürgün arayın.

Hangi yöntemi seçmeliyim?

Genel kural: yumuşak gövdeli bitkilerde çelik, tabanından sürgün veren bitkilerde yavru ayırma, uzun ve esnek dallı çalılarda daldırma en yüksek başarıyı verir.

Adım adım gövde çeliği ile bitki çoğaltma

1. Zamanlamayı ayarlayın. İlkbahar sonu ile yaz başı en verimli dönemdir. Sabahın erken saatlerinde, bitki henüz susamamışken kesin. Öğle sıcağında alınan çelik daha kesmeden su kaybeder.
2. Doğru sürgünü bulun. Çiçeklenmemiş, 8–15 cm uzunluğunda, üzerinde en az iki-üç yaprak düğümü (nod) olan bir uç sürgün ideal.
3. Nodun hemen altından kesin. Kökler nodlardan çıkar. Bıçağı ya da makası alkolle silin; keskin ve temiz bir kesit, ezik kesitten çok daha hızlı iyileşir. Kesiti 45 derece açıyla yapmak emici yüzeyi artırır.
4. Alt yaprakları temizleyin. Alttaki iki nodun yapraklarını koparın, üstte iki-üç yaprak bırakın. Yapraklar büyükse yarısını kesip terlemeyi azaltın.
5. Köklendirme ortamını hazırlayın. İki seçenek var: su ya da harç. Nane, fesleğen, sardunya suda kolay köklenir; biberiye ve odunsu türler perlit + torf ya da elenmiş kompost karışımında daha iyi sonuç verir. Kendi yaptığınız kompostu kullanacaksanız iyice olgunlaşmış ve elenmiş olmasına dikkat edin.
6. Nem kubbesi kurun. Saksının üzerine delikli şeffaf poşet ya da kesilmiş pet şişe geçirin. Amaç yüzde 80'e yakın nem. Günde bir kez 5 dakika havalandırın, yoksa küf başlar.
7. Işığı doğru verin. Direkt güneş değil, parlak dolaylı ışık. Doğu cephesi ya da tül perde arkası ideal. Bahçede bir köşeyi köklendirme alanı yapacaksanız, güneşin gün içindeki açısını bilmek işinizi kolaylaştırır.
8. Kökleri kontrol edin. 10–14 gün sonra çeliği hafifçe çekin. Direnç hissediyorsanız kökler tutmuş demektir. 3–5 cm'lik kökler oluşunca dikime geçin.

Yavru ayırma nasıl yapılır?

Çilek, aloe, muz, birçok sukulent ve bazı çok yıllık otlar tabanlarından yavru verir. Toprağı sulayıp yumuşatın, bitkiyi çevresinden kazıyarak çıkarın ve yavrunun kendi kök demetini görün. Kök varsa keskin bıçakla ayırın; yoksa birkaç hafta daha anaçta bırakın. Ayırdıktan sonra kesit yüzeyini birkaç saat gölgede kurutmak, özellikle sukulentlerde çürümeyi önler.

Dikim ve ilk üç hafta

1. Fidan saksısını hafif, iyi drene olan bir karışımla doldurun. Ağır killi toprak yeni köklerin nefes almasını engeller.
2. Kökleri kırmadan yerleştirin, çevresini parmakla hafifçe bastırın, sonra bol su verin. İlk sulama havayı boşaltmak içindir.
3. İlk 10 gün toprağı sürekli nemli tutun ama göllendirmeyin. Damla sulama kurulu bir bahçede fidan bölgesine ayrı, düşük debili bir hat çekmek işi kolaylaştırır.
4. Yüzeye ince bir mulç serin; hem nemi tutar hem toprak sıcaklığını dengeler.
5. İki-üç haftadan önce gübre vermeyin. Yeni kökler tuz yanmasına çok duyarlıdır. Sonrasında seyreltilmiş sıvı gübre yeterli.
6. Yavaş yavaş güneşe alıştırın: günde 1–2 saatle başlayıp bir hafta içinde tam yerine taşıyın.

Sık yapılan hatalar

• Çiçekli sürgünden çelik almak. Bitki enerjisini çiçeğe harcar, köke ayıracak gücü kalmaz. Tomurcuk varsa koparın.
• Suyu hiç değiştirmemek. Su bardağında köklendiriyorsanız iki günde bir tazeleyin; durgun suda oksijen biter, kesit kararır.
• Çok fazla yaprak bırakmak. Kök yokken bitki yapraktan su kaybeder ve pörsür.
• Erken saksı büyütmek. Küçük köke büyük saksı, sürekli ıslak kalan bir toprak demektir; kök çürüklüğünün bir numaralı sebebi.