Düşük Emme Sulamada Borucu ve Damla Ayarları

Depodan gelen suyla çalışan, pompasız ya da çok düşük basınçlı sistemlerde en sık duyulan şikâyet aynıdır: "Sıranın başındaki bitkiler göllenirken, sonundakiler kuru kalıyor." Bunun sebebi neredeyse her zaman ekipman arızası değil, yanlış yapılmış bir damla sulama ayarlamasıdır. Aşağıda basıncı, boru çapını ve damlatıcı debisini kendi bahçenize göre nasıl oturtacağınızı adım adım anlatıyorum.

Önce şu soru: "Düşük emme" ne kadar düşük?

Yerçekimiyle çalışan sistemlerde basınç, tamamen su seviyesinin damlatıcıya göre yüksekliğinden gelir. Kabaca her 10 metre yükseklik 1 bar basınç demektir. Yani deponuz yerden 1 metre yukarıdaysa elinizdeki basınç 0,1 bar civarıdır. Piyasadaki çoğu basınç düzenleyicili damlatıcı ise 0,5–1 bar altında düzgün çalışmaz.

Bu tabloyu okumadan yapılan her ayar tahmin olur. Deponuzu 40–50 cm yükseltmenin sisteme etkisi, damlatıcı değiştirmekten daha büyüktür.

Adım adım ayar

1. Gerçek debiyi ölçün. Hattın en ucundaki damlatıcının altına bir bardak koyup 10 dakika bekleyin. Toplanan suyu 6 ile çarpın; saatlik debiniz budur. Aynı ölçümü hattın başında da yapın. İki değer arasındaki fark %10'un altındaysa sistem dengeli sayılır.
2. Ana boru çapını büyütün, laterali ince tutun. Düşük basınçta sürtünme kaybı en büyük düşmandır. Depodan bahçeye giden ana hatta 20–25 mm, sıra içi laterallerde 16 mm boru kullanın. Ana hat 25 mm ise 30 metreye kadar rahat gidersiniz; 16 mm ile aynı mesafede basıncın yarısını yolda kaybedersiniz.
3. Lateral uzunluğunu sınırlayın. 0,2 barın altındaki sistemlerde tek bir 16 mm hattı 15 metreyi geçmesin. Daha uzun sıralarınız varsa hattı ortadan besleyin: ana borudan sıranın ortasına girip iki yöne dağıtın. Böylece etkin uzunluk yarıya iner.
4. Damlatıcı debisini toprağa göre seçin. Kumlu toprakta su yana yayılmadan dibe iner, bu yüzden 2 L/saat ve sık aralık (25–30 cm) gerekir. Killi toprakta ise 1–1,6 L/saat ve 40 cm aralık daha doğrudur; yüksek debi yüzeyde göllenmeye yol açar. Toprak yapınızı bilmiyorsanız basit bir el testi bile yön verir.
5. Eğimi lehinize kullanın. Arazi meyilliyse lateralleri eğime dik (teraslara paralel) döşeyin. Zorunlu olarak eğim boyunca ineceksenız aşağı doğru inen hatlarda basınç artacağı için hattın alt ucunda daha düşük debili damlatıcı kullanmak dengeyi kurar.
6. Filtreyi asla atlamayın. Düşük basınçta bir tıkanan damlatıcı kendini temizleyemez. Depo çıkışına 120 mesh elek filtre takın ve haftada bir yıkayın. Yağmur suyu depolarında yosun oluşuyorsa depoyu ışık geçirmeyecek şekilde kapatın.
7. Vanalarla bölge dengeleyin. Her lateralin başına küçük bir mini vana koyun. Başlangıçtaki hatları hafifçe kısıp uzaktakileri tam açarak, düzenleyici kullanmadan basınç eşitlemesi yaparsınız. Bu, düşük basınçlı sistemde en ucuz ve en etkili müdahaledir.
8. Süreyi debiye göre hesaplayın. Bir domates fidesi sıcak yaz gününde 2–3 litre ister. 2 L/saat damlatıcıyla bu, günde yaklaşık 1–1,5 saat demektir. Ölçtüğünüz gerçek debi 1,2 L/saat çıktıysa süreyi ona göre uzatın; katalog değerine göre değil.

Sık yapılan hatalar

• Kompanse damlatıcıyı düşük basınçta kullanmak. Basınç düzenleyicili damlatıcılar 0,5 bar altında ya hiç açılmaz ya da düzensiz akar. Yerçekimi sistemi için "non-kompanse" ürün seçin.
• Depoyu yükseltmek yerine daha çok damlatıcı eklemek. Damlatıcı sayısı arttıkça hattaki basınç düşer; sorun büyür.
• Hattın ucunu sürekli kapalı tutmak. Sezon başında ve ayda bir uç tapasını açıp hattı 1–2 dakika yıkayın; biriken tortu tıkanmanın ana kaynağıdır.
• Boruyu güneşte gergin döşemek. Sıcakta genleşen boru bağlantıdan fırlar. Hafif "S" kıvrımıyla, bolluk bırakarak döşeyin.
• Yüzeyi mulçsuz bırakmak. Düşük debili sistemde verilen su azdır; mulç olmadan yüzeyden buharlaşarak kaybolur. Malçlama, sulama süresini gözle görülür biçimde kısaltır.
• Tek ayarla tüm sezonu geçirmek. Nisan ayarı temmuzda yetmez. Mevsimlik su takviminizi gözden ge